Γιατί η Ελλάδα μπορεί να γίνει χώρα-κόμβος για το διεθνές εμπόριο

"Oι δυνατότητες, οι ευκαιρίες και οι προοπτικές που ανοίγονται για την Ελλάδα από την πλήρη ένταξή της στα νέα Διευρωπαϊκά Δίκτυα Mεταφορών είναι πολλές" σημειώνει ο ευρωβουλευτής της ΝΔ Γ. Κουμουτσάκος

Tο σχέδιο για τα νέα Διευρωπαϊκά Δίκτυα Μεταφορών που υπερψηφίστηκε με συντριπτική πλειοψηφία από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο συνιστά το μεγαλύτερο αναπτυξιακό πρόγραμμα της Ευρωπαϊκής Ένωσης από τώρα και για τα επόμενα 10-15 χρόνια. Είναι ένα φιλόδοξο και ταυτόχρονα ρεαλιστικό και χειροπιαστό σχέδιο που μπορεί να συμβάλλει ουσιαστικά στην επίτευξη του τριπλού στόχου: "Aνταγωνιστικότητα - Aνάπτυξη - Aπασχόληση".

H υλοποίησή του προβλέπει αναβάθμιση, εκσυγχρονισμό ή και εξ αρχής κατασκευή υποδομών σε όλους τους τρόπους μεταφορών - οδικών, σιδηροδρομικών, αεροπορικών, θαλάσσιων και ποτάμιων. Σκοπός είναι να οικοδομηθεί ένα ενιαίο, φιλικό στο περιβάλλον και διαλειτουργικό δίκτυο συνδυασμένων μεταφορών στην Ευρώπη που να υποστηρίζει την αποτελεσματική λειτουργία της Ενιαίας Aγοράς. Aπό αυτήν την εξέλιξη η Ελλάδα μπορεί να αποκομίσει στρατηγικής σημασίας οφέλη. Aξιοποιώντας τη γεωπολιτική της θέση μπορεί να εξελιχθεί σε χώρα κόμβο και πύλη για το διεθνές εμπόριο.

Τα νέα Διευρωπαϊκά Δίκτυα Mεταφορών

Oι μεταφορές αντιπροσωπεύουν από 2% έως 10% του συνολικού κόστους για μια επιχείρηση, ενώ τα νοικοκυριά στην Ε.Ε. ξοδεύουν περίπου το 13% των εσόδων τους για μεταφορές. Έως τώρα, το υπάρχον "μεταφορικό πλέγμα" στην Ευρώπη, αν και υψηλής ποιότητας όσον αφορά στις υποδομές, παραμένει κατακερματισμένο, καθώς τα μεταφορικά συστήματα στην Ευρώπη αναπτύχθηκαν πρωτίστως με αμιγώς εθνικά κριτήρια. Αυτό οδήγησε στην ανεπάρκεια ή την έλλειψη μεταφορικών συνδέσεων στα σύνορα ή κατά μήκος σημαντικών αξόνων. Υπάρχουν ακόμη σήμερα στην Ευρώπη επτά διαφορετικών τύπων και προδιαγραφών σιδηροδρομικές γραμμές. Εάν τα πράγματα μείνουν ως έχουν το πρόβλημα θα γίνει πολύ σοβαρό στο εγγύς μέλλον αφού από τώρα έως το 2050 οι εμπορευματικές μεταφορές αναμένεται να αυξηθούν πάνω από 60% και οι επιβατικές να υπερδιπλασιαστούν.

Aυτά συνιστούν σοβαρή τροχοπέδη για την ανάπτυξη, την ανταγωνιστικότητα και επομένως για την απασχόληση για την οποία "διψούν" οι ευρωπαϊκοί λαοί. Είναι επιτακτική και στρατηγική ανάγκη λοιπόν να περάσουμε από το πολυκερματισμένο μεταφορικό μωσαϊκό του χθες στο συνεκτικό και λειτουργικό δίκτυο του αύριο.

Τα νέα δίκτυα, όπως σχεδιάζονται, μπορούν να συμβάλουν αποφασιστικά σε απρόσκοπτες διασυνοριακές μεταφορές εμπορευμάτων και επιβατών και οδηγούν στη μείωση του κόστους. Έτσι βελτιώνεται σημαντικά η ευημερία των πολιτών και η ανταγωνιστικότητα των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων, ειδικά σε κράτη-μέλη που αντιμετωπίζουν σοβαρές οικονομικές δυσκολίες, δίνοντας νέα πνοή και δυναμική στην ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής οικονομίας.

Kεντρικό και εκτεταμένο δίκτυο ανάπτυξης

Ο σχεδιασμός του νέου πανευρωπαϊκού δικτύου μεταφορών λαμβάνει σοβαρά υπόψη ότι όλα τα κράτη-μέλη και οι περιφέρειές τους θα πρέπει να καλύπτονται επαρκώς από το δίκτυο. Διασφαλίζει ταυτόχρονα ότι η μεγαλύτερη προσπάθεια θα επικεντρωθεί εκεί όπου υπάρχει η υψηλότερη ευρωπαϊκή προστιθέμενη άξια. Δεν υπάρχει σήμερα η πολυτέλεια να επενδύουμε αποσπασματικά σε αυτοκινητοδρόμους, σιδηροδρόμους και υδάτινες οδούς που αρχίζουν και τελειώνουν στο πουθενά. Πρέπει να διασφαλιστεί η βέλτιστη αξιοποίηση των περιορισμένων οικονομικών δυνατοτήτων. Γι αυτό οι επενδύσεις πρέπει να αλληλο-ενισχύονται. Προβλέπεται λοιπόν ότι προτεραιότητα και ιδιαίτερη προσοχή θα δοθούν στους μεγάλους άξονες και ειδικότερα σε έργα κοινού ενδιαφέροντος. Για την επιτυχή υλοποίησή τους προβλέπεται αυστηρή επίβλεψη από Ευρωπαίους κοινοτικούς συντονιστές, έναν για κάθε διάδρομο του κεντρικού δικτύου. Επιπλέον θα υπάρχουν σαφή χρονοδιαγράμματα για την ολοκλήρωση των δικτύων.

Για να επιτευχθούν αυτοί οι στόχοι ακολουθήθηκε μια νέα μεθοδολογία στο σχεδιασμό του δικτύου, χωρίζοντάς το σε δύο επίπεδα: το "κύριο-κεντρικό δίκτυο" και το "εκτεταμένο-γενικό δίκτυο".

  • Το «κύριο - κεντρικό» δίκτυο που παρομοιάζεται με το "σύστημα αιμοδοσίας" της ενιαίας αγοράς, θα συνδέσει όλες τις κύριες ευρωπαϊκές πόλεις, τα λιμάνια, τα αεροδρόμια, με τη βοήθεια των σιδηροδρομικών και οδικών μεταφορών, και όπου είναι εφικτό, των εσωτερικών πλωτών μεταφορών. Συγκεκριμένα, ο κεντρικός κορμός του δικτύου όπως φαίνεται στο σχετικό σχεδιάγραμμα, είναι έτσι σχεδιασμένος, ώστε να συνδέει με όλους τους τρόπους μεταφοράς περισσότερα από 80 κύρια ευρωπαϊκά λιμάνια και σχεδόν 40 αεροδρόμια μεγάλων πόλεων.
  • Το «εκτεταμένο-γενικό» δίκτυο έχει στόχο να εξασφαλίσει ότι όλες οι άλλες κύριες ευρωπαϊκές πόλεις, τα λιμάνια και αεροδρόμια, συμπεριλαμβανομένων των απομακρυσμένων και νησιωτικών περιοχών και της περιφέρειας, θα συνδέονται αποτελεσματικά με τον «πυρήνα» του δικτύου.

 Xρηματοδότηση με 24 δις ευρώ

Για την επιτυχή εφαρμογή του το σχέδιο των νέων Διευρωπαϊκών Δικτύων Μεταφορών στηρίζεται από ένα νέο χρηματοδοτικό εργαλείο με το όνομα "Συνδέοντας την Ευρώπη - Connecting Europe Facility-CEF" που έχει "προικοδοτηθεί" με σχεδόν 24 δισ. ευρώ. Tα κοινοτικά αυτά χρήματα μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως "κεφάλαιο κίνησης" για συγκεκριμένα έργα στο κύριο μέρος του δικτύου.

Το CEF σχεδιάζεται να λειτουργήσει συνδυαστικά με τα γνωστά «ευρωπαϊκά ομόλογα έργου»-«Project Bonds» με τα οποία θα υπάρξει επιμερισμός κινδύνου ώστε να προσελκυστεί χρηματοδότηση από τον ιδιωτικό τομέα. Τα «Project Bonds» βρίσκονται έως το τέλος του τρέχοντος έτους σε πιλοτικό στάδιο εφαρμογής.

H Ελλάδα αποτελεί αναπόσπαστο λειτουργικό μέρος του Κεντρικού και σημαντικότερου Δικτύου των αναθεωρημένων Διευρωπαϊκών Δικτύων Μεταφορών με τον διάδρομο της Aνατολικής Mεσογείου (Orient-East Med Corridor) και μπορεί να έχει πολλαπλά οφέλη από τις δυνατότητες χρηματοδότησης που προσφέρει το νέο χρηματοδοτικό εργαλείο "Συνδέοντας την Ευρώπη".

Tα οφέλη για την Ελλάδα

H υποστήριξη από το νέο οικονομικό εργαλείο "Συνδέοντας την Ευρώπη" θα εστιαστεί σε έργα υποδομής για σιδηροδρόμους, όπως επίσης και σε έργα για τη βελτίωση των οδικών συνδέσεων με τις γειτονικές χώρες. Προτεραιότητα θα δοθεί στο ελληνικό τμήμα του «Διαδρόμου Ανατολής-Μεσογείου: Λευκωσία - Πειραιάς - Θεσσαλονίκη - Μπουργκάς - τουρκικά σύνορα - Αμβούργο-Ροστόκ» και της «Σιδηροδρομικής Εγνατίας Οδού».

Τα κύρια λιμάνια της Ελλάδας μπορούν να επωφεληθούν επίσης από τις χρηματοδοτικές δυνατότητες του εργαλείου «Συνδέοντας την Ευρώπη». Στόχος θα πρέπει να είναι η αναβάθμιση των λιμενικών υποδομών και των χερσαίων συνδέσεων, καθώς και η ανάπτυξη ή/και βελτίωση συνδέσεων με άλλα ευρωπαϊκά και διεθνή λιμάνια που χρησιμοποιούν τις «Λεωφόρους της Θάλασσας».

Oι δυνατότητες, οι ευκαιρίες και οι προοπτικές που ανοίγονται για την Ελλάδα από την πλήρη ένταξή της στα νέα Διευρωπαϊκά Δίκτυα Mεταφορών είναι πολλές. Δεν είναι τυχαία λοιπόν η δυναμική που έχει αναπτυχθεί τα τελευταία 5 χρόνια με σημείο αναφοράς το λιμάνι του Πειραιά. Η Ελλάδα αναδεικνύεται σε μείζονος σημασίας πύλη για τα φορτία της COSCO στην Ευρώπη με επόμενο στόχο τα 3,7 εκατομμύρια εμπορευματοκιβώτια. Οι εξελίξεις στο πρώτο λιμάνι της χώρας, μετά την αρχική συμφωνία COSCO, Hewlett-Packard και ΤΡΑΙΝΟΣΕ, δείχνουν το δρόμο που, όπως H προσοχή στρέφεται πλέον και στα άλλα σημαντικά λιμάνια της χώρας, με πρώτο εκείνο της Θεσσαλονίκης.

Το μεγάλο στοίχημα είναι να ενταχθεί το ελληνικό δίκτυο με τρόπο ολοκληρωμένο και αποτελεσματικό στο πλέγμα των διευρωπαϊκών μεταφορικών δικτύων που οδηγούν στην καρδιά της ενιαίας αγοράς των 500 εκατομμυρίων καταναλωτών, καθώς και σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες που δεν είναι μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Aπό την περιφέρεια, χώρα- κόμβος και πύλη του διεθνούς εμπορίου

Για να μπορέσει, όμως, η Ελλάδα να επιτύχει το μέγιστο βαθμό ωφελημάτων από τον αναδυόμενο ρόλο της "κομβικής χώρας -πύλης" που φιλοδοξεί και μπορεί να παίξει, δεν αρκεί μόνον η πλεονεκτική γεωγραφική της θέση. Απαιτείται επειγόντως εκσυγχρονισμός, αναβάθμιση και κατασκευή υποδομών και υπηρεσιών στις μεταφορές και στην εφοδιαστική αλυσίδα-“logistics”.

Είναι ευτυχής συγκυρία που την ώρα που αναδεικνύεται η σημασία της "γεωπολιτικής μετάβασης" της Ελλάδας από την περιφέρεια σε κεντρική-κομβική θέση των διεθνών εμπορικών ροών ξεκινάει η περίοδος υλοποίησης των πολλά υποσχόμενων νέων Διευρωπαϊκών Δικτύων Mεταφορών.

Tο "Ελλάδα χώρα-πύλη και σταυροδρόμι" μπορεί να γίνει από επιδίωξη, χειροπιαστή πραγματικότητα. Σε αυτόν τον στρατηγικό στόχο βρίσκεται, πιστεύω, το νέο αναπτυξιακό μοντέλο για τη χώρα. Αρκεί να το πιστέψουμε και να δουλέψουμε συνειδητά και σοβαρά γι' αυτό.